Radikal İslam-Hilafet

Hilafet’in Lügat ve Istılah Manası

Arapça ha-le-fe fiilinden mastar olan hilafet kelimesi sözlükte arkada olmak, birinin arkasından gelmek, bir başkasının yerine geçmek, bir kimseden sonra gelip onun yerini almak, birinin ardından gitmek, ve yerini doldurmak, halef olmak, takip etmek, vekalet etmek, temsil etmek, bir kimseye ya da bir şeye bedel olmak, birinin yerine geçerek onun işini devam ettirmek anlamlarına gelir.

“Halefe hilafeten” cümlesinin manasındaki halife olmak ya birinin arkasından gelmektir ya da onu takip etmek demektir. Halife kelimesinin çoğulu da hulefa ve halaif şeklinde gelmektedir.

“Hilafet demek, başka birine temsilci veya vekil olmak demektir. Vekillik edilen kimse ister kaybolsun, ister ölmüş olsun ya da bu halife olan kimse halife kılan kimse tarafından yüceltilmek için böyle bir vazifeye getirilmiş olsun fark etmez. Falanca falana halife tayin oldu demek onun işini eline aldı demektir. Tayin eden ve edilen bir arada veya ayrı olsun mana değişmez.”

Hilafetin kavramsal olarak şu şekilde tarifleri yapılmıştır:

Hilafet, peygambere vekaleten umum ehl-i İslam’a imamet ve amiriyet ve şeriat-ı İslamiyye’yi himaye etmek vazife-i mukaddesesidir, yani Hz. Peygamber’e vekaleten bütün Müslümanları idare etme ve İslam dinini koruma vazifesidir .

İslam peygamberi Hz. Muhammed’in ölümünden sonra bütün Müslümanlara önderlik etme görevidir .

Bu tanımlamalardan sonra hilafet, Hz. Peygamber adına Müslümanları idare etme yetkisini elde tutma veya devlet başkanlığı şeklinde tanımlanabilir.Hilafet müessesesinin başkanına da halife denilmiştir. Halife kelime olarak arkadan gelen, vekâlet eden; terim olarak ise peygamberlik dışında Hz. Muhammed’in vekili olarak Müslümanları yöneten ve İslam dinini koruyan şahsa verilen isimdir .

Kuran’da Halife ve Hilafet

Halefe ve bu kökten türeyen kelimeler Kur’an’da toplam 126 defa zikredilmektedir.
Halif, halife, istihlaf, aynı kökten gelen ve birbirleriyle bağlantılı olarak kullanılan kelimelerdir. Kur’an’da halife, kök anlamıyla bağlantılı olarak kullanılır, çoğulu halâiftir. Halîf’in çoğulu ise hulefâ’dır. İstihlaf ise birini halife kılmak anlamındadır.
Kur’an’da yerine geçmek, hükümdar ve imam olmak manalarına gelen bu kelime halife olarak iki âyette (el-Bakara 2/30; Sâd 38/26), halâif olarak dört âyette (En-âm 6/165; Yunus 10/14, 73; Fâtır 35/39), hulefâ ise üç âyette (A’raf 7/69, 74; Neml 27/62) geçer.

Kur’an’da halife ve istihlaf kelimelerinin geçtiği âyetlerde halifelikle vasıflandırılanları üç kategoriye ayırabiliriz.

Birincisi, insanoğlunun yeryüzünün halifesi olmasıdır. Bunun örneğini Bakara 2/30’da görebiliriz.
“Rabbin meleklere ‘ben yeryüzünde bir halife var edeceğim’ demişti; melekler, ‘orada bozgunculuk yapacak, kanlar akıtacak birini mi var edeceksin? Oysa biz Seni överek yüceltiyor ve Seni devamlı takdis ediyoruz’ dediler; Allah ‘Ben şüphesiz sizin bilmediklerinizi bilirim’ dedi.”

İkinci olarak, halife kılma Allah’ın bir topluma başkalarından sonra hâkimiyet vermesidir.

“Yine de onu yalanladılar, biz de hem onu hem de onunla beraber gemide bulunanları kurtardık ve onları halifeler kıldık; âyetlerimizi yalanlayanları da boğduk. Bak ki uyarılanların (fakat inanmayanların) sonu nasıl oldu!” ”(Yunus 19/73)

“Allah’ın sizi Ad milleti yerine getirdiğini, ovalarında köşkler kurup dağlarında kayadan evler yonttuğunuz yeryüzünde yerleştirdiğini hatırlayın; Allah’ın nimetlerini anın, yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın dedi.” (A’raf /74; Hûd 11/57; En’âm 6/133; Nur 24/55)

Üçüncü olarak, Allah’ın bireyleri halife kılmasıdır.

“Ey Davud! Biz seni yeryüzünde halife yaptık. O halde insanlar arasında adaletle hükmet. Hevâ ve hevese uyma, sonra bu seni Allah’ın yolundan saptırır. Doğrusu Allah’ın yolundan sapanlara, hesap gününü unutmalarına karşılık çetin bir azap vardır.” (Sad 38/26)

Daha önce de belirttiğimiz gibi halife kelimesi Kur’an’da sadece iki âyette zikredilmiş fakat yeryüzünde var edilen halifenin kimin halefi, kimin temsilcisi olduğu çok tartışılmıştır.

Bakara 2/30’da halife kelimesinin semantik alanında Allah, melekler, yeryüzü, fesat, kan dökme, meleklerin tesbih ve takdisi kavramları bulunmakta ve alanın odak kavramını da halife kelimesi oluşturmaktadır. Sâd 38/26’da ise Allah, Dâvud, yeryüzü, insanlar, hak, hüküm, sebilullah, heva kavramları yer. Her iki âyette de yeryüzü kelimesi dikkat çekmektedir. Her ikisinde de “yeryüzünde halife olmak” ifade edilmiştir. Halef olmak ya olmayan biri ya da görevini görevini ifa edemeyecek durumda olan veya ölmüş bulunan biri için geçerli ise, âyetleri anlamada karşımıza bazı problemler çıkar.

Müfessirler bu sorulara cevap aramışlardır. Âyette kime halife olunmaktadır? Eğer halife vekil ise Allah’ın mı vekilidir?

Bu konuda müfessirlerin görüşleri şu şekildedir.

Mahalli Bakara 2/30’daki halifeyi, “Allah’ın hükümlerini yeryüzünde infaz edecek bir vekil” olarak anlarken, Sâd 38/26’daki halifeyi “insanların işlerini yöneten biri” olarak almaktadır.

Taberi ise bu âyeti “öncelikle insanların arasında hükmeden, peygamberlerin vekili” olarak anlamaktadır.Taberî, Bakara 2/30’un uzun bir tefsirini verir. Yeryüzünün insanlardan önce cinler tarafından iskân edildiğini belirterek, âdem’in de onların halifesi olduğunu zikreder. Halife, birisinin mevkiini herhangi bir konuda ondan sonra alan kimsedir .

Zemahşerî de Mahalli gibi düşünmekle birlikte “yardımcı olma” vasfını vurgulayarak; “biz seni yeryüzü hâkimiyetine halife kıldık” manasını vermektedir. Âdem ve zürriyetinin melekler halef oldukları fikrini tercih etmekle birlikte, Âdem’in halifetullah şeklinde anlaşılabilme ihtimalinden bahsetmektedir .

Taberî de Bakara 2/30 için kelimenin dil anlamına vurgu yapmakla birlikte, “halife ile âdem kastedilmektedir, çünkü o yeryüzünde hak ile hükmeden Allah’ın halifesidir” demekten geri durmaz.

Razî, birinci âyette Âdem’e ve insanlığa yeryüzü halifeliğinin verildiğini belirtirken ikinci âyette halife kelimesini peygamberlerin halifesi, insanların idarecisi olarak ele almakta, hüküm ve mülk kelimeleriyle izah etmektedir.

Hiçbir âyette halife sözü Allah’a izafe edilmemiştir. Halife, hulefa ve halaif olarak yalın; yeryüzünde halife/halifeler olarak halife/halâif fi’l-ard biçiminde; veya yeryüzünün halifeleri anlamında halâifu’l-ard / hulefâu’l-ard biçiminde olmak üzere üç şekilde kullanılmıştır. Allah-u Teâlâ Bakara 2/30’dan bir önceki âyette de yeryüzünün insanlar için olduğunu zikretmiştir (Bakara 2/29).

Âyetler “sizi yeryüzünün halifeleri yapan” anlamındadır ve bununla “önceki ümmetlere halef olan Muhammed ümmetinin kastedildiği genel kabul görmüştür. Anlaşılan o ki, halife kelimesinin geçtiği âyetlerde genel bir ifade kullanılmış ve siyasi bir yoruma yer verilmemiştir. Ancak Sâd 38/26’da halifenin siyasi bir içerikle ele alındığını görüyoruz.

Âyete göre Allah Dâvud peygamberi insanları adaletle yönetmesi ve hüküm vermesi için göndermiştir. Bilindiği üzere Hz. Dâvud, dinî ve siyasî otoriteleri birleştiren hem peygamber hem de İbranilerin başında bir hükümdardı (Bakara 2/246-250).

Kur’an’da halife kelimesinin kullanıldığı âyetlerden anlaşılan, bu kelime Kur’an’da birbirleriyle ilişkili anlamlarda kullanılmış. Ancak bu anlamlar peygamberin halefi ve kendisinden sonra yerine kaim olan İslam camiasının başkanı anlamını karşılamamaktadır. Halifenin peygamberin halefinin ünvanı olması gerektiğine dair bu âyetlerde sarih bir işaret olmadığı söylenebilir. Halife kelimesi Kur’an’da Arap dilindeki tabi kullanımının dışında bir anlamda kullanılmamıştır. Halife kelimesi, Kur’an vasıtasıyla değil Kur’an ve peygamberden sonraki tarihi olayların gelişmesine bağlı olarak kurulan halifelik müessesesi sebebiyle bir anlam değişmesi ve gelişmesine uğramıştır.

Yani “Hilafet” Kur’an kaynaklı değil, rivayet/ hadis kaynaklı bir söylemdir.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: